Hersenontsteking (encefalitis) en hersenvliesontsteking (meningitis) zijn zeldzame maar ernstige aandoeningen die plotseling kunnen ontstaan, levensbedreigend zijn en blijvende schade kunnen veroorzaken.

Meningitis & Encefalitis

Over Hersen- en Hersenvliesontsteking

Wat is Meningitis?

(hersenvliesontsteking)

Meningitis is een ontsteking van de vliezen die om de hersenen en het ruggenmerg liggen. Hersenvliesontsteking kan worden veroorzaakt door een bacterie of door een virus. Virale hersenvliesontsteking komt vaker voor dan de bacteriële variant. In de volksmond wordt het ook wel nekkramp genoemd, ook al is hier niet altijd sprake van.

Na het oplopen van hersenvliesontsteking kunnen mensen last blijven houden van de gevolgen die voor ieder individu anders zijn. Ook de mate waarin verschilt per persoon.

Bacteriële hersenvliesontsteking
Een bacteriële ontsteking wordt veroorzaakt door één van de drie bacteriën: meningokok, pneumokok of Haemophilus influenzae type b (Hib). Deze bacteriën zitten (onschuldig) in de neuskeelholte. Bij een lagere weerstand kunnen de bacteriën zich vermeerderen en verspreiden via de bloedbaan. Dit kan bloedvergiftiging veroorzaken, vooral bij de meningokokbacterie. Als de bacterie via de bloedbaan in de hersenen en hersenvliezen terechtkomt, kan dit een hersenvliesontsteking veroorzaken. De bacterie kan bij snel handelen met antibiotica worden gedood.

Virale hersenvliesontsteking
Het virus komt van buitenaf je lichaam binnen, meestal bij verkoudheid of ontsteking van de luchtwegen. Ook kan de hersenvliesontsteking ontstaan na een infectie aan je maag, je darmen of je longen. Bij een virale hersenvliesontsteking zijn mensen in veel gevallen minder ziek dan bij de bacteriële vorm. Anders dan bij de bacteriële variant helpt antibiotica niet. Bij sommige virussen, zoals het herpesvirus, kan de arts een virusremmer als medicijn geven. Voor de meeste virussen werkt dit echter niet en moet het lichaam zelf het virus opruimen. Dit kost meestal één à twee weken. Deze variant is niet vaak levensbedreigend. Wel kun je er sterk door verzwakken en kan het langdurige klachten geven.

Wat is Encefalitis?

(hersenontsteking)

Bij Encefalitis zijn de hersenen zelf ontstoken. De zenuwcellen of de witte stof van de hersenen worden direct beschadigd. Encefalitis wordt meestal veroorzaakt door virussen of door een aanval van het eigen immuunsysteem (auto-immuun encefakitis), soms door bacteriën. De meest voorkomende oorzaak is het koortslipvirus, ook wel het herpes simplex virus genoemd. Het is niet precies bekend waarom herpes simplex bij sommige mensen een encefalitis veroorzaakt. Andere virussen kunnen ook encefalitis veroorzaken, maar zijn zeldzamer.

Als het komt door een reactie van het immuunsysteem, dan zijn er afweerstoffen tegen boodschappereiwitten in de hersenen. De meest voorkomende oorzaken zijn NMDAR-antistof encefalitis en LGI1-antistof encefalitis, maar er zijn meer dan 15 verschillende typen. NMDAR-antistof encefalitis komt vooral voor bij kinderen en jong volwassenen, en dan met name bij vrouwen. LGI1-antistof encefalitis komt met name voor op middelbare en oudere leeftijd en dan vaker bij mannen.

Facts & Figures

Belangrijke cijfers en feiten
10 - 15
mensen per dag worden in Nederland getroffen door hersen(vlies)ontsteking
3 - 4 MILJOEN
mensen wereldwijd krijgen jaarlijks hersen(vlies)ontsteking
40%
van de patiënten met hersen(vlies)ontsteking overlijdt aan de ziekte of houdt blijvende restverschijnselen over

Veroorzakers

  • Meningitis
    Encefalitis
    Infectie
  • Virus
    • Herpes simplex
    • Entero
    • Herpes simplex
    • Japanse
  • Bacteriën
    • Meningokokken
    • Pneumokokken
    • Groep A streptokokken
    • Groep B streptokokken
    • Tuberculose (TB)
    • Hib
    • Listeria
    • E.coli
    • Listeria
  • Schimmel
    • Cryptokokken
    • Aspergillus
    • Cryptokokken
    • Aspergillus
    Auto immuun
    • Anti-NMDA receptor
    • Anti-LGI1
    • Anti-GAD
    • Caspr2

Symptomen

De eerste signalen herkennen

De eerste symptomen van meningitis of encefalitis kunnen plotseling ontstaan en in het begin op griep lijken. Het is belangrijk om alarmsignalen vroeg te herkennen. De ziekte kan zich snel ontwikkelen en snel verergeren. Let vooral op een combinatie van koorts, hoofdpijn en veranderingen in gedrag of bewustzijn. Zie je een combinatie van twee of meer van de negen symptomen? Dring dan aan op een snelle doorverwijzing naar het ziekenhuis. Tijd kan het verschil maken.

image
icon
  • Koorts
    Koorts
  • Overgeven
    Overgeven
  • Hoofdpijn
    Hoofdpijn
  • Slaperig
    Slaperig
  • Nekstijfheid
    Nekstijfheid
  • Huiduitslag
    Huiduitslag
  • Moeite met licht verdragen
    Moeite met licht verdragen
  • Verward
    Verward
  • Epileptische aanvallen
    Epileptische aanvallen
Niet pluis gevoel

Naast medische symptomen kan een innerlijk alarmsignaal erop wijzen dat er iets mis is, ook als je niet precies weet wat. Jij kent jouw kind of partner het beste.

Voelt iets niet goed, vertrouw dan op dat gevoel. Let op veranderingen in gedrag, alertheid of toestand en schakel direct een arts of spoedzorg in als iets niet klopt. Dring aan op een verwijzing naar het ziekenhuis als dat nodig voelt.

In de media

RTL Nieuws
Ingeborg verloor haar dochter aan meningokokken: 'Mam, ik ben niet zo lekker'
FrankrijkActueel
Meningitisuitbraak in Frankrijk: 34 besmettingen en grootschalige vaccinatiecampagne
RTL NIeuws
Kans op uitbraak Britse meningokokken op Europese vasteland is klein
NOS
Aantal zieken door uitbraak meningokokken loopt op, Britse jongeren in rij voor vaccin
Amsterdam UMC
Vici-beurs voor neuroloog Matthijs Brouwer voor studie herseninfecties
AD
Meningitis is zeldzaam, maar kan heel gevaarlijk zijn: 'Meld je bij dit symptoom bij een arts’
AD
Meningokokkenuitbraak onder Britse studenten
RTL NIeuws
Luka overleed aan meningokokken-B
NOS
Snellere test om levensbedreigende bacteriële hersenvliesontsteking op te sporen
NPO3
Lindsey verloor haar eenjarige dochter aan een hersenvliesontsteking: "De huisarts adviseerde een paracetamol"
EenVandaag
Aantal doden door meningokokken stijgt explosief
Omroep Brabant
Coen en Devany verloren plotseling hun dochter: "Wereld stortte in"
Bruzz
ULB-studente overleden aan hersenvliesontsteking
AD
Zeven jonge kinderen overleden, kinderartsen waarschuwen voor gevaarlijk bacterie
RTL
Ouders herkennen dodelijke meningitis niet: "We dachten aan een griepje"
Rijnmond.nl
Jongen (13) overleden na fouten in ziekenhuis: "Zorgverleners op verkeerde been gezet"
Trouw
Rockgitarist Jeff Beck (78) overleden na hersenvliesontsteking
VRT
17-jarige jongen overleden aan hersenvliesontsteking
Nu.nl
Sammie (1) overleed aan hersenvliesontsteking
Nederlands Dagblad
Een prikje en Sammie (1) zou nog hebben geleefd.
Omroep Brabant
"Het was de hel op aarde", moeder overleden student doet oproep voor inenting tegen meningokokken
Ouders van NU
Baby overleden aan hersenvliesontsteking